W przygotowanym przezPolski Alarm Smogowy (PAS) wraz z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska iGospodarki Wodnej (NFOŚiGW) rankingu, wśród dziewięciu gmin powiatu tureckiegogmina Malanów pod względem liczby złożonych wniosków do Programu CzystePowietrze znalazła się w połowie stawki. Realizowany przez tutejszy urządnowatorski projekt „Oddychaj pyłu nie wdychaj”, miał uświadomić jak szkodliwejest wrzucanie do pieca złej jakości opału. W zmniejszeniu emisji smogu doatmosfery ma pomóc zakończony w ub. roku projekt, dzięki któremu 313gospodarstw korzysta energii ze źródeł odnawialnych przez co również zapłaci niższerachunki za prąd. Pod względem segregacji śmieci mieszkańcy gminy są liderami wWielkopolsce. Nawet jeśli nie są to spektakularne działania, to metoda małych kroczków najwyraźniej porusza świadomośćekologiczną mieszkańców, bo właśnie w tej gminie kilkoro studentów postanowiłozałożyć Powiatowe Pogotowie Ekologiczne. Czas pokaże, czy społeczność gminy z dębemw herbie zaczyna rozumieć sentencję pewnego Pielgrzyma, który zachwycał sięZiemią planetą ludzi i przypominał, że nie dziedziczymy jej po rodzicach, a pożyczamyod naszych dzieci, czyli przyszłych pokoleń.

W jaki sposób – i czy w ogóle – lokalny samorząd możewspierać zieloną transformację, a więc ochronę klimatu i środowiska oraz celezwiązane z energią? Jak zachęcać do korzystania z nowych źródeł energii, dopoprawnej segregacji śmieci czy bacznej uwagi na to co wrzucają do pieca?Sprawdza się metoda małych kroków, dzięki której jak się wydaje gmina Malanówzaszła dość daleko. Warto więc pokazać przykłady dobrych praktyk stosowanych nadrodze do zielonej transformacji.

Z badań wykonanych w2015 roku wynikało, że blisko 55 proc. mieszkańców gminy Malanów narażonychjest na negatywne skutki, jakie niesie zanieczyszczone powietrze. Paradoksemjest, że to właśnie sami mieszkańcy mają największy wpływ na złą jakośćpowietrza, którym oddychają. Ponad połowa unoszących się w nim pyłów pochodzi zpalenisk gospodarstw domowych. Mając to na uwadze oraz w perspektywie zmianzachodzących na rynkach energii, samorząd gminy postanowił mocno zawalczyć oprojekt „Energia ze źródeł odnawialnych dla mieszkańców Gminy Malanów”. I udałosię, w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata2014-2020, na realizację zadania otrzymano blisko 3,7 mln zł dotacji zEuropejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Całkowita wartość projektuwyniosła 4.676.293 zł. Powstało 313 sztuk instalacji fotowoltaicznych o łącznejmocy 1288,44 kWp. Odbiorcami końcowymi projektu są oczywiście mieszkańcy gminyMalanów. – Celem było obniżenie kosztów zakupu energii elektrycznej z sieci, atakże zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego mieszkańców. Równie ważnąkwestią jest redukcja emisji CO2 w ilości proporcjonalnej do ilości energiielektrycznej uzyskanej z instalacji fotowoltaicznej oraz promowanie energiipochodzącej ze źródeł odnawialnych. Wszystko to wpisuje się bezpośrednio wpolitykę energetyczną Unii Europejskiej i Polski – mów Ireneusz Augustyniak,wójt Malanowa. – Obecnie zbierane są dane do przygotowania audytuenergetycznego, który pokaże nam rezultaty projektu, w tym właśnie ilośćwyprodukowanej energii elektrycznej z instalacji wykorzystujących OZE orazszacowany roczny spadek emisji gazów cieplarnianych. Jesteśmy tego bardzociekawi – dodaje włodarz.

Za projekt pod takimtytułem gmina Malanów otrzymała w 2019 roku nagrodę Marszałka WojewództwaWielkopolskiego w konkursie pod hasłem „Działania proekologiczne i prokulturowew ramach strategii rozwoju województwa wielkopolskiego”. Malanowski samorządwyszedł z założenia, że problem smogu, poza kwestią ekonomiczną, wynika równieżz braku świadomości i wiedzy mieszkańców, że sami mają największy wpływ najakość powietrza, którym oddychają. Przygotowany przez urzędników projekt„Oddychaj i pyłu nie wdychaj” okazał się strzałem w dziesiątkę i otrzymał grantw konkursie Funduszu Naturalnej Energii, którego organizatorem był OperatorGazociągów Przesyłowych GAZ-SYSTEM S.A., a partnerem Fundacja Nasza Ziemia.Dofinansowanie wyniosło blisko 10 tys. zł, do czego gmina dołożyła własne 5.790zł i w ramach projektu przeprowadzono wiele działań skierowanych zwłaszcza donajmłodszych mieszkańców, przyjmując zasadę – „czym skorupka…” Nie pominiętodorosłych członków społeczności, zapraszając ich na spotkania, promującesposoby dbania o środowisko, zwłaszcza przeciwdziałania negatywnym skutkompalenia śmieci.

Polepszeniu jakości powietrza i zwiększeniu świadomościsłuży prowadzona w gminie od trzech lat akcja wyrywkowych kontrolinieruchomości pod kątem przestrzegania przepisów ochrony środowiska. Sprawdzanajest jakość zakupionego opału, właściwa segregacja śmieci, częstość opróżnianiazbiorników bezodpływowych i wywozu osadów z przydomowych oczyszczalni ścieków.– O tym, że świadomość mieszkańców jest coraz większa świadczy chociażby fakt,że dotychczas tylko kilka z przeprowadzonych kontroli zakończyło się mandatem.Chociaż trudno jest określić, jaki efekt one przynoszą, to możemy jednakposłużyć się pewnymi danymi, które zapewne wynikają z naszych działań. Otóż, odczasu rozpoczęcia kontroli odnotowaliśmy duży wzrost ilości oddawanych przezmieszkańców śmieci, co może, oczywiście poza zwiększoną konsumpcją, świadczyć otym, że mniej odpadów ląduje w piecach czy lasach – jest przekonany wójtAugustyniak.

W 2019 roku gmina Malanów znalazła się na drugim miejscu wWielkopolsce pod względem ilości posortowanych śmieci.

Gmina, w której w herbie znajduje się dąb Bartek z Kotwasic,nie mogła pozostać obojętna wobec drzew i pszczół. W 2019 roku podpisanazostała deklaracja dołączenia do inicjatywy „Gmina Przyjazna Pszczołom – Edycja2019”, tym samym podjęto wiele działań związanym z ochroną tych pracowitychowadów, polegających m.in. na nasadzeniach drzew miododajnych. Pomogły w tymdofinansowania z Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu. Pierwszą akcjęprzeprowadzono w 2019 roku, udało się wówczas stworzyć aleję drzew przy ul.Parkowej. W tym roku drzewa zasadzono na terenie zielonym za budynkiem ośrodkazdrowia w Malanowie. – Mieszkańcom zgłaszającym wycinkę drzew zalecamywykonanie nasadzeń zastępczych – przypomina wójt i dodaje, że dąb Bartek z Kotwasicoraz sosna Celestynka z Celestyn brały udział w konkursie na Drzewo Rokuorganizowanym przez Klub Gaja. A w 2018 roku dostrzeżona została inicjatywa„100 Bartusiów na 100-lecie Odzyskania Niepodległości”, za którą gminaotrzymała nagrodę w konkursie Urzędu Marszałkowskiego w Poznaniu.

W gminach wiejskich najpopularniejszą metodą przekazywaniaważnych informacji jest tzw. kurenda. W gminie Malanów jest 17 sołectw, dokażdego przygotowywane jest co najmniej kilka egzemplarzy jednej kurendy,liczba zależy od wielkości i rozproszenia zabudowań w sołectwie. To powoduje,że na jedną informację zużywa się średnio 140 zadrukowanych kartek.Postanowiono zastąpić tradycyjne papierowe kurendy wersją elektroniczną. Na początkuwrześnia 2020 roku mieszkańcom została udostępniona bezpłatnie aplikacjaeKurenda. – Od tego czasu do pierwszych dni maja tego roku poprzez aplikacjęwysłanych zostało około 80 kurend, co stanowi równowartość ok. 11 tysięcykartek. Z informacji dostępnych w internecie wynika, że z jednego drzewawyprodukować można około 6-8 tys. kartek papieru formatu A4. Na wyprodukowaniekażdego arkusza A4 zużywane jest ok. 10 litrów. Biorąc to pod uwagę możnaprzyjąć, że przez kilka miesięcy stosowania aplikacji udało nam się zapobiecwycince dwóch drzew i zaoszczędzić ok. 110.000 litrów wody. Zaoszczędziliśmyprawie 5 tonerów stanowiących odpad niebezpieczny. Nie można zapominać równieżo tym, że wydrukowane papierowe kurendy po dotarciu do ostatniego odbiorcy stawałysię odpadem. O ile te dwa niewycięte drzewa produkujące tlen dla 6 osób, czy 5zaoszczędzonych tonerów i 22 ryzy papieru nie stanowią jakiegoś istotnego zyskuekologicznego, o tyle ok. 110.000 litrów zaoszczędzonej wody w czasie, gdy wPolsce od lat odnotowujemy duży deficyt opadów i pustynnienie gruntów ornych,mają już ogromne znaczenie dla środowiska – jest przekonany IreneuszAugustyniak. Wójt ubolewa tylko nad tym, że pandemia mocno ograniczyłaaktywność edukacyjną samorządu i podległych mu jednostek. Udało się za towykonać wiele inwestycji, takich jak ocieplenia budynków czy wymiany pieców,które będą służyć środowisku i budżetowi gminy.

Ogromnym sukcesem jest również aktywizacja młodychmieszkańców. To właśnie Malanów stał się miejscem, gdzie powołano do życiaPowiatowe Pogotowie Ekologiczne, zrzeszające grupkę studentów z powiatutureckiego. Mają już na swoim koncie kilka akcji, między innymi uprzątnięciemalanowskiego parku czy okolicznych lasów. Ale to projekt, który zasługuje nawłasną opowieść.