Rośliny towarzysząceWielkanocy niosą ze sobą znacznie więcej niż tylko walory estetyczne – ichsymbolika sięgająca czasów pogańskich i chrześcijańskich, mówi o odrodzeniu,nadziei i życiu silniejszym niż śmierć. Od palmowych gałązek wierzb pobukszpan, barwinek i forsycje – Joanna Bykowska, Marcin Kolasiński z KatedryRoślin Ozdobnych, Dendrologii i Sadownictwa Uniwersytetu Przyrodniczego wPoznaniu przedstawiają florę, która wprowadza w tajemnicę Wielkiego Tygodnia.

Gałązki wierzby

Wszystko zaczyna się od Niedzieli Palmowej. W Palestyniewjazd Jezusa czczony był liśćmi palmowymi. W chłodnym klimacie Polskizastąpiono je gałązkami wierzb. Wierzba od czasów przedchrześcijańskich byłasymbolem płodności i odradzającego się życia. Od X. wieku w kościele katolickimsymbolizuje zmartwychwstanie i nieśmiertelność duszy, przy czym przez kolejnestulecia poświęconym gałązkom przypisywano magiczne moce i wykorzystywano dodrobnych rytuałów mających zapewnić zdrowie i dostatek. W tym celu po wyjściu zkościoła „uderzano” się nawzajem poświęconymi palmami. Uważano również, żepołknięcie poświęconego baziowego kotka przyniesie zdrowie i siłę. W zależnościod regionu do palm wielkanocnych dodawano dawniej także wiele innych roślin,m.in. pędy brzozy brodawkowatej, chmielu, szakłaku, czy jałowca pospolitego.

Hortensje dodekoracji Groby Pańskiego

Niektóre rośliny są kojarzone z Wielkanocą rzadziej. Roślinytakie jak tarnina, czy rokitnik pospolity symbolizują koronę cierniową,natomiast balsamowiec mirra i aloes zwyczajny – śmierć i odkupienie, ponieważużywano ich do namaszczenia ciała Jezusa po śmierci. W Polsce od lat dodekoracji Grobu Pańskiego używa się kwitnących hortensji ogrodowych.

Bukszpan – wieczneżycie i nadzieja zmartwychwstania

Z roślin o zawsze zielonych liściach wykorzystywanychpodczas Świąt Wielkanocnych najbardziej znany jest bukszpan wieczniezielony, symbolizującyżycie wieczne i nadzieję zmartwychwstania. Jego gałązki służą do dekoracji palmwielkanocnych, koszyczków ze święconką i świątecznych stołów. Świetnie nadająsię także do tworzenia wianków, stroików oraz bukietów. Jego małe, jajowatelistki, z wcięciem na wierzchołku często służą do imitowania uszów barankaformowanego z masła. Bukszpan zawdzięcza swoją popularność łatwości w uprawie.Rośnie w gruncie, zazwyczaj nie przemarza (niekiedy nowe przyrosty uszkadzanesą przez wiosenne przymrozki), jest niewymagający co do gleby i bardzo dobrzeznosi cięcie. W ostatnich latach pojawił się jednak problem ćmy bukszpanowej.Te nocne motyle pochodzą z Azji i w Polsce dają zazwyczaj 2-3 pokolenia.Gąsienice zjadają liście, a nawet młode pędy, przyczyniając się do ichzamierania na masową skalę. Zwalczanie szkodnika jest trudne, oparte naprofilaktycznych zabiegach chemicznych i walce biologicznej.

Barwinek nanieśmiertelność

Drugą najpopularniejszą rośliną Świąt Wielkiej Nocy jestrodzimy barwinek pospolity, symbolizujący nieśmiertelność. Jego cienkie pędy zzimozielonymi liśćmi i niebieskimi kwiatami wykorzystuje się w dekoracjachwielkanocnych. Dawniej barwinek towarzyszył także zaślubinom (wchodził w składwianka panny młodej, a przed weselem strojono chaty wieńcami plecionymi z jegopędów) oraz ceremoniom pogrzebowym. Uważano go za roślinę magiczną, którą wartomieć w pobliżu swojego domu.

Mirt na głowyzwycięzców

Lokalnie do dekoracji koszyków wykorzystywano również innegatunki zawsze zielone, np. uprawiany w doniczkach mirt zwyczajny. Wstarożytności z jego pędów wykonywano wieńce zakładane na głowy zwycięzców.Używany był ponadto jako przyprawa. Współcześnie stosowany był do ozdabianiaświec i wianków komunijnych.

Borówka brusznica

Na półkuli północnej do ozdoby koszyczków wielkanocnychstosowana jest także borówka brusznica. Jest to krzewinka pospoliciewystępująca w widnych lasach świerkowych i sosnowych, na glebach ubogich,lekkich i kwaśnych. Ma zimotrwałe, skórzaste, całobrzegie liście, z lekkopodwiniętym brzegiem.

Swojska brzoza – przynosząceszczęście

W niektórych regionach naszego kraju ważne znaczenie wtradycjach wielkanocnych miała brzoza brodawkowata. Używano jej w NiedzielęPalmową do tworzenia palm (ponieważ przypisywano im leczniczą i czarodziejskąmoc) lub wstawiano do naczyń z wodą – jeśli zdążyły się rozwinąć do NiedzieliWielkanocnej wróżyło to domowi szczęście. Pęczki gałązek brzozowychwykorzystywano podczas bicia rózgami w Poniedziałek Wielkanocny(śmigus-dyngus).

Forsycje – symboloczekiwania i znak nadejścia wiosny

Świętom Wielkiej Nocy towarzyszą obficie kwitnące forsycje.Te popularne i niekłopotliwe w uprawie krzewy często można spotkać zarówno wogrodach, jak i terenach zieleni miejskiej. Wiosną ich bezlistne pędy pokrytesą licznymi żółtymi kwiatami, które oprócz walorów dekoracyjnych, mają teżm.in. właściwości przeciwzapalne. Kwitnące pędy forsycji dobrze prezentują sięw wazonach (można je podpędzać). Mogą być też wykorzystane jako dodatek dotworzenia palm wielkanocnych i dekoracji koszyczków.