„Ta rana jest bardzo wielka”. Obchody Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa

Wiele emocji wzbudziły obchody w Koninie Narodowego Dnia Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach Polski. Głównie dzięki wspomnieniom Marii Pawłowskiej i Józefa Srogiego, świadków tragicznych wydarzeń. 11 lipca to dzień, kiedy przywoływana jest pamięć o jednej z najtragiczniejszych kart w historii Polski. Obchody w Koninie rozpoczęła msza święta w kościele św. Maksymiliana Kolbe.

Po mszy w intencji ofiar uczestnicy przeszli przed tablicę upamiętniającą tę zbrodnię. W latach 1939-1946 nacjonaliści z ukraińskich organizacji działający na Kresach Wschodnich II RP dokonali na ludności polskiej zbrodni ludobójstwa.

– Ponad 100 tysięcy Polaków,  głównie mieszkańcy wsi, zostało zamordowanych, niszczono ich domy i mienie, a setki tysięcy osób zmuszono do opuszczenia Kresów Wschodnich Rzeczpospolitej. Apogeum tamtych tragicznych wydarzeń przypadło na lipiec 1943 roku, a ich symboliczną datą pozostaje 11 lipca 1943, kiedy polska ludność została zaatakowana w ponad 100 miejscowościach. Dziś oddajemy hołd ofiarom, ludziom, którzy ginęli z powodu swojej przynależności do narodu polskiego. Pamięć o ich cierpieniu i męczeńskiej śmierci jest naszym obowiązkiem wobec przeszłości i przyszłych pokoleń – mówił prowadzący uroczystość w imieniu organizatorów Piotra Korytkowskiego, prezydenta Konina oraz księdza Radosława Cyrułowskiego, proboszcza parafii św. Maksymiliana Kolbego w Koninie.

W uroczystości uczestniczyły rodziny pomordowanych na Wołyniu, przedstawiciele organizacji kombatanckich, weteranów wojennych, parlamentarzyści, radni Konina, reprezentanci samorządów wszystkich szczebli wojewódzkiego, powiatowego i gminnego, służb mundurowych, instytucji i zakładów pracy, duchowieństwa, organizacji politycznych i społecznych, spółek miejskich. Głos zabrała Maria Pawłowska.

– Serdecznie witam wszystkich, którzy przyszli tutaj uczcić ofiary Mordu Wołyńskiego. Mam własne, osobiste powody, ponieważ mój brat nie przeżył. Jestem chyba jedyną osobą z tego regionu, która była świadkiem tragicznych wydarzeń, jakie musieli przejść Polacy, niewinni, tylko dlatego, że przebywali na terenach naszej wschodniej granicy. Miałabym bardzo dużo do powiedzenia. Wiem, że będzie to trochę może niespójne, ale takie wspomnienia, to tak jakbyśmy wysypali wszystkie zdjęcia z albumu i popatrzyli, że na każdym jest inne wspomnienie, inne osoby. Opowiadać o tych sprawach jest bardzo trudno, a dla mnie osobiście prawie niemożliwe. Nie mogę się nie wzruszać, chociaż staram się bardzo. 120 tysięcy mniej więcej ofiar, bo o tylu jest mowa. Mój ojciec jako powstaniec wielkopolski później brał udział w polsko-bolszewickiej wojnie. Został zesłany prosto na Sybir. Ja zostałam u dziadków. Babcia umarła na tyfus. Były bardzo trudne warunki. Front przesuwał się w jedną i drugą stronę. Mówimy dzisiaj o 83. rocznicy, ale ja mówię 84., a nawet 85., bo prześladowania Polaków na tym terenie zaczęły się zaraz po agresji Armii Czerwonej na Polskę, czyli 17 września 1939 roku. Co roku było gorzej. Dochodziło do terroru, prześladowań, a to mało powiedziane. Śmierć ponosiły całe rodziny. Mój brat zginął nie wiadomo kiedy, gdzie i jak. Wiadomo tylko, że z rodziną, ponieważ wcześniej się ożenił, cała 7-osobowa rodzina zniknęła. Byłam świadkiem takich tragedii, o których nie chciałabym opowiadać, bo ich jest bardzo dużo. Napisałam wspomnienia, może komuś kiedyś się przydadzą – mówiła. Wspominała, że uratował jej życie niemiecki oficer, który przyniósł jej leki, kiedy była bardzo chora. Ocaliła jej życie Ukrainka, która nie wpuściła Ukraińców do swojego domu.

Głos zabrał także mężczyzna związany z rodziną wołyńską.

– O Rzezi Wołyńskiej miałem dziesiątki razy opowiadane. Miałem rodziców, którzy zostali wywiezieni na Syberię, moich wujków, dziadków. To jest tak okropne, co się tam działo. To nie ludzie chyba to robili. Jest teraz taka atmosfera podzielenia. W jednej gazecie napisano, że szum robimy wokół tych ekshumacji, to niepotrzebne, że powinniśmy to już odpuścić, mowa była o przebaczeniu. Mówimy o przebaczeniu, bo jesteśmy chrześcijanami, katolikami, ale żeby przebaczyć, to muszą być spełnione warunki. Między innymi sprawca musi się przyznać, musi żałować za swoje występki i dopiero można wnosić przebaczenie – mówił mężczyzna. – W jednej ze stacji wypowiadał się dzisiaj Ukrainiec. Nie będę powtarzał tych zdań, dlatego, że są wulgarne, ohydnie wulgarne. Przekaz ostatniego zdania powiem: powiedział, że jeżeli nam się nie podoba, to są w stanie powtórzyć rzeź wołyńską. I teraz w tej atmosferze, w której udzielamy pomocy, staramy się oddać nieomal wszystką swoją broń, ale z przemyśleniem tego nie robimy. Jesteśmy bardzo emocjonalnie usłużni. Inni tego nie doceniają. Jak zachowują się Ukraińcy nie będę mówił, bo każdy z nasłuchów medialnych powinien to wiedzieć. Przebaczyć owszem, ale muszą być spełnione pewne warunki. Czy dzisiaj strona ukraińska je spełnia? Ani jednego.

Józef Srogi z ogromnym wzruszeniem wspominał tamte czasy.

– Jestem świadkiem tej masakry, o której nie pamiętała cała Europa. Nie chcę się powtarzać w jak ohydny sposób traktowani byli Polacy zamieszkali na terenach wschodniej Galicji. To się nie da. Ta rana jest bardzo wielka dla tych ludzi jeszcze żyjących. Nie zabijali dzieci, tylko żywe do studni wrzucali! Tak było. Sami Niemcy głowami kręcili, że są gorsi niż szakale. My otworzyliśmy szeroko bramę i przyjęliśmy ich w ciężkiej dla nich sytuacji. Trzeba było pomyśleć. Trzeba było furtkę, a nie  bramę. Tak zrobili Węgrzy, tak zrobiły inne państwa, które nie ucierpiały tyle krzywdy, co oni nam zrobili, niewinnym ludziom. Służyli Niemcom i Sowietom – mówił Józef Srogi.

Głos zabierało jeszcze kilka osób. Ostatni był Witold Nowak, zastępca prezydenta Konina.

– Bardzo dziękuję, że  przyszliście na te uroczystości i możemy wspólnie najpierw przy ołtarzu, a teraz tutaj oddać cześć tym, którzy przed wieloma laty tak brutalnie zostali zamordowani na Wołyniu. Nie będę powtarzał tych wielu słów, które tu już padły, jedynym moim gestem dzisiaj będzie podziękowanie księdzu proboszczowi za słowa homilii. Można  to po raz kolejny powtórzyć: i odpuść nam nasze winy, jako i my odpuszczamy. Moim gestem dzisiaj będzie ucałowanie dłoni pani Marii i uściśnięcie dłoni pana Józefa w imieniu wszystkich mieszkańców miasta, których reprezentuję. Pani Mario dziękuję za pani słowa i obecność każdego roku, panie Józefie pan swoim świadectwem przypomina nam o tych złych czasach – mówił wiceprezydent Witold Nowak. I zaprosił uczestników do złożenia kwiatów pod tablicą upamiętniającą ofiary.