Rynek finansowy wydaje się być przewidywalnyi uporządkowany? Wpływają na niego wskaźniki mikro i makroekonomiczne, sytuacjapolityczna, społeczna, gospodarcza i da się ustalić, jak zachowają się waluty,akcje, obligacje po zaobserwowaniu danego zdarzenia. Z jednej strony – owszem,z drugiej zaś okazuje się, że trochę rządzi nim chaos. Ale nie chaos rozumianypotocznie, tylko ten określany przez słynną teorię chaosu. Teoria chaosu opierasię na efekcie motyla. Jak ten efekt znajduje odbicie na rynkach finansowych, wtym także giełdzie?

Efekt motyla, który przebojem wdarł siędo świadomości społecznej, a także popkultury (pamiętne filmy z AshtonemKutcherem), jest całkiem serio teorią naukową. Stworzył ją w 1960roku Edward Lorenz. Badał on komputerowe prognozowanie pogody. Ułożył 12 równań,które miały wyrażać relacje zachodzące między ciśnieniem, prędkością wiatru,temperaturą. Miał wrażenie, że jeśli dane wyjściowe będą dokładne, to wyliczeniai ostateczne wyniki też uzyska prawidłowe. Okazało się jednak, że nawet najmniejszazmiana wartości – dokładnie rzędu 10-4, czyli zachodząca na czwartym miejscu poprzecinku w wartości – powoduje otrzymanie różnych wyników na końcu równania. Właśniewtedy sformułował on zjawisko efektu motyla lub wrażliwości na warunki początkowe.Obserwuje się go w pewnym układzie, gdzie nawet minimalna zmiana powoduje ogromnekonsekwencje. W słynnym przykładzie, którego używa się do zwizualizowaniaefektu motyla, trzepot skrzydeł motyla na jednym krańcu globu może wywołaćhuragan za kilka dni w zupełnie innym miejscu na świecie. Efekt motyla zapoczątkowałteorię chaosu.

Teoria chaosu jest dziś szeroko wykorzystywanatakże w kontekście przewidywania wydarzeń na rynkach. Chodzi tu o rynki giełdowelub walutowe – tzw. Forex. To bardzo kompleksowe struktury z licznymi instytucjami,firmami analitycznymi itd. Przewidywanie cen walut czy akcji można podjąć się samemulub zlecić ekspertom – przykładowo właśnie firmom analitycznym, którychrecenzje znajdują się na portalu Opinie.com. Wracającdo teorii chaosu i jej potencjalnego wykorzystania w rynkach kapitałowych.Chaos jest, wbrew powszechnemu odczuciu, porządkiem, który tylko udaje nieład. Skutkiemchaosu mogą być cykliczne, nieprzewidywalne zdarzenia typu wylewy rzek, zmiany liniibrzegowej, a także wykresu cen instrumentów finansowych. Według teorii chaosu każdyukład ma wpisaną w naturę zmienność. Nie może być stały. Zachowanie danego układumoże przejść z uporządkowanego w chaotyczne, aczkolwiek trudno określić granicemiędzy oboma stanami. Teoretycznie procesy w układach mogą zachodzić wedlejakiegoś schematu i w określonej kolejności następować po sobie. Jednak zdarzyćsię tak może tylko wtedy, gdy początkowe warunki będą niezmienione. To jednak niemożliwe,bo wstępne warunki ulegają zmianie, a nawet drobne zachwiania powodują nieprawidłowościw strukturze. Nieprzewidziane wcześniej zmiany we wstępnych ustawieniachparametrów systemu spowodują spadek jego efektywności później.

Przenosząc to na realia rynku kapitałowego – równowagarynkowa i sytuacja gospodarcza uzależnione są od innych zewnętrznych do nich zdarzeń.Smith twierdził, że efektywny rynek jestrynkiem doskonałej konkurencji, ale każde zaburzenie ładu powoduje jego destabilizację.Nawet mała zmiana wpływa na efektywność rynku. Zatem to czysty efekt motyla i teoriachaosu. Rynki kapitałowe i walutowe nie są odporne na takie zjawiska. Błaherzeczy mogą wywołać ogromne kryzysy albo hossy. O tym traktuje między innymi książkaEdgara E. Petersa „Teoria chaosu a rynki kapitałowe – nowe spojrzenie na cykle,ceny i ryzyko”.

Podsumowując – da się stwierdzić, że małezdarzenia wywołają ogromne skutki. Ceny akcji, obligacji, walut czy paliw wywołująkonkretne sytuacje w polityce, gospodarce czy pogodzie. Problem jest tylko taki,że nie da się dokładnie zmierzyć warunki politycznych, gospodarczych w każdymkraju używając wskaźników, które byłyby bezbłędne. Nawet mierzenie pogody nie jestnieomylne – a każdy drobny błąd w danym pomiarze wywołuje chaos, jak jużdoskonale wiemy.